Hoe schaamte overwinnen

Er zijn weinig gevoelens pijnlijker dan schaamte. Schaamte is het gevoel dat ontstaat als je jezelf vergelijkt met je normen en waarden en tekort komt.

Maar waar komen deze normen vandaan?

Als kind kwam je terecht in een onbewuste, niet-ontwaakte samenleving. Socialisatie volgens collectieve en sociale culturele waarden is de standaard. Echter, als we het ene waarderen, veroordelen we vaak het tegenovergestelde daarvan. Zo kan zelfopoffering een sociale waarde zijn en wordt zelfzucht veroordeeld. We zien het ene als goed en het andere als slecht. Om de sociale orde te behouden, socialiseren we kinderen. Dit betekent dat we hen opvoeden zodat ze acceptabel zijn voor de samenleving waarin we leven. We indoctrineren kinderen met onze maatschappelijke en culturele waarden. We belonen ze als ze zich houden aan die waarden, en straffen ze bij gedrag dat in strijd is met onze maatschappelijke en culturele waarden. Dit betekent dat als we als kind willen dat onze basisbehoeften worden voldaan, als we liefde, samenhorigheid, inbreng en veiligheid willen voelen, dat we maar één optie hebben. We adopteren de normen en waarden van onze samenleving!

Stel dat je als kind naakt in de woonkamer liep bij volwassen die bescheidenheid waarderen en naakt zijn in het openbaar veroordelen. Je omgeving reageert onmiddellijk door het gedrag te ontmoedigen. Ze kunnen boos worden, je naar je kamer sturen of er zijn andere gevolgen. De afkeur kan zo pijnlijk zijn dat je hierdoor onzekerheid en vernedering voelt. Dit kan zo pijnlijk zijn dat je alles wilt doen om dit nooit meer te hoeven meemaken. Daarom adopteer je de sociale norm van bescheidenheid en je maakt hiervan je eigen norm. Vanaf dan word je je eigen “politieagent” en zorg je dat je jezelf houdt aan dergelijke normen. Dit voelt veel beter dan dat anderen je gedrag controleren en bestraffen. Je geraakt geobsedeerd in “goed” gedrag. “Goed zijn” zorgt er immers voor dat je behoeften worden voldaan en dat je liefde en samenhorigheid ervaart. “Slecht zijn” betekent dat je behoeften niet worden voldaan, je uitgestoten of gestraft wordt en je geen liefde voelt.

Schaamte versus schuld

Vanaf dan neemt schaamte over. Schaamte redt je van verwachte negatieve gevolgen. Het houdt je onder controle. Het is een functie van het geweten. Telkens als je een geadopteerde norm schendt, voel je schaamte. Mensen die het meest worstelen met schaamte werden als kind vaak gedisciplineerd door volwassenen die een directe correlatie maakten tussen “slecht doen” en “slecht zijn”. Als een kind een koekje van het aanrecht heeft gestolen, zegt de ouder bijvoorbeeld “stout meisje” of “ik heb je nee gezegd, wat is er mis met jou”. Het kind kan geen onderscheid maken tussen hun negatieve actie en het “slecht zijn”.

Schaamte betreft “slecht zijn”, terwijl schuld gaat om “slecht doen”. Het is pijnlijk genoeg als schaamte opduikt wanneer je iets doet waardoor je je voelt als een slecht persoon. Maar er zijn tijden dat schaamte een karaktereigenschap worden. Als je eigen waarheid je geadopteerde sociale waarde schendt, voel je een permante toestand van schaamte. Je denkt dat als je botst met sociale waarden dat er iets mis is met je en dat je “slecht bent”.

Schaamte en zelfvertrouwen

Op jonge leeftijd ontwikkelen mensen een beeld van zichzelf in de wereld. We zien onszelf als goed of ondermaats in de wereld. Als we iets vinden dat in strijd is met de waarden van onze sociale groep, met name als we hiervan negatieve gevolgen ervaren, dan krijgen we de boodschap dat we er niet bij horen. We voelen ons ondermaats, ondergeschikt, onwaardig en niet goed genoeg. Schaamte is dus de wortel van een laag zelfbeeld.

Stel bijvoorbeeld dat je in een typische christelijk gezin bent geboren en homoseksueel bent. Om te overleven adopteer je de sociale waarden van je familie en de bijbel. Hierdoor geloof je dat homoseksueel zijn slecht is. Je gelooft dus dat je heteroseksueel moet zijn, maar diep vanbinnen weet je dat dat niet het geval is. Je voldoet dus niet aan je eigen geadopteerde sociale waarde. Hierdoor voel je constant schaamte en dit blijf je voelen als je blijft vasthouden aan deze norm. Houdt er rekening mee dat je zowel bewust als onbewuste normen kan hebben. Als je schaamte voelt maar niet weet waarom, komt dit omdat je normen hebt waarvan je je niet bewust bent.

Uitdrukkingen van schaamte

Schaamte kan zich uitdrukken als een ziekte in het lichaam, vooral in de vorm van aids. De grootste energetische oorzaak van aids is voortdurende schaamte doorgaans in relatie met de eigen seksualiteit. Een aantal andere aandoeningen die veroorzaakt kunnen worden door schaamte zijn chronische vermoeidheid, acne, verslavingen, eetstoornissen, impotentie, nierproblemen, kanker, schimmelinfecties, stotteren en spraakproblemen, scheenbeen blessures, chronische pijn, depressie, onrust, bipolariteit, alle immuunproblemen; vooral waarbij het lichaam zichzelf aanvalt.

Als mensen schaamte ervaren, beschermen ze zich tegen de schaamte op verschillende manieren. Een eerste manier is enorm defensief worden. Je voelt je bij hen alsof je over gebroken glas of dun ijs loopt. Ze verwijten ander vaak agressief, wat de aandacht afleidt van hun eigen onzekerheden en gebreken. Het maakt de ander slecht zodat we ons goed voelen. En als mensen worstelen met schaamte, worden ze geconsumeerd door verachting van anderen. Het minachten van anderen beschermt ons tegen onze schaamtegevoelens omdat we hierdoor niet hoeven denken dat we onszelf eigenlijk ondermaats vinden, denken dat we minachting verdienen, dat we waardeloos zijn en er iets mis is met ons.

Mensen die schaamte voelen worden vaak zeer narcistisch (wat allesbehalve zelfacceptatie is). Ze zijn obsessief bezig met hun interesses, behoeften en verlangens. Ze zoeken extern naar goedkeuring, superioriteit, bewondering en betekenis. De zoektocht naar aandacht is een poging om de innerlijke leegte te vullen. Meer over de dynamiek rond narcisme kan je bekijken op mijn Youtube video genaamd “Narcissism”.

Wat kunnen we doen tegen schaamte?

  1. Ten eerste moeten we ons bewust worden van onze normen en waarden en bepalen of we deze willen houden of veranderen. Bewust worden van de sociale normen en waarden waar we onszelf aan houden is op zichzelf genoeg om de kracht ervan te verzwakken. Maar we moeten eerst de moed vinden om hun bestaan toe te geven ook al schamen we ons dat ze bestaan. Als we hun bestaan toegeven maar de norm (nog) niet willen veranderen, zorgt het toegeven van het bestaan alvast voor een verzwakking van de macht van de norm over ons. Bewustzijn maakt de schaamte draaglijk en geeft ons de keuze de norm al dan niet te houden.

  2. Als we onze normen willen veranderen, moeten we onze overtuigingen veranderen. Een geadopteerde sociale waarde of norm zoals “Ik moet hetero zijn en niet homo”, is eigenlijk de overtuiging “als ik homo ben, ben ik onacceptabel”. Dus eens we de overtuiging vinden die gelinkt is aan de norm waar we onszelf aan houden, dan kunnen we deze pas veranderen. Om te leren hoe je een overtuiging verandert, bekijk mijn Youtube video “How to change a belief”. Toets je overtuigingen ook aan het proces van Byron Katie genaamd “The Work”.

  3. We dienen eens serieus na te denken over het verhaal van “juist versus fout”. Als we schaamte voelen, zijn we beland in het land van stigma. Stel je sociale en culturele waarden in vraag. Het lijkt vanzelfsprekend, maar bijna niemand doet het ooit. Bijna niemand gaat na of zijn overtuigingen waar zijn. Bijna niemand ziet in dat zijn overtuigingen vaak het resultaat zijn van zijn omgeving. Bijvoorbeeld, er zijn weinig mensen die geboren zijn in een katholieke gemeenschap die hun overtuigingen in vraag stellen. Ze nemen deze gewoon aan voor waar. Op deze manier een overtuiging adopteren is bijna vergelijkbaar met het ziek worden door besmetting. Een overtuiging op deze manier overnemen is gevaarlijk, zeker als de overtuiging die je hebt opgedaan jou en de wereld niet ten goede komt. Je moet bij alles nagaan of het juist of fout is, zelfs wat aanvankelijk goed lijkt. Bewustzijn ontwikkelen is nodig om niet meer te denken en te geloven dat je “slecht” bent.

  4. We moeten onze gevoelens van schaamte integreren. Als we als volwassene schaamte voelen, komt dit omdat we schaamte voelden als kind door de volwassenen in onze omgeving. Dit zijn traumatische verwondingen aan ons emotionele lichaam. Als we schaamte voelen is het nodig deze schaamte toe te laten en er onvoorwaardelijk voor aanwezig zijn. Zoek naar het kind in de herinnering als je schaamte voelt en word de nieuwe ouder voor het gewonde innerlijke kind. Om te begrijpen hoe dit proces werkt, bekijk mijn video op Youtube genaamd “How To Heal The Emotional Body”.

  5. We hebben discipline nodig om zelfvertrouwen te ontwikkelen Elke dag kies je iets wat je aan jezelf afkeurt en zoek je er goedkeuring voor. We willen ons beter voelen over hetgene dat we afkeuren aan onszelf. Bijvoorbeeld, als je droevig bent, zoek hier dan goedkeuring voor. Als je cellulitis hebt, ga dan ruim nadenken en zoek goedkeuring voor cellulitis. We anderen vragen mee ideeën te brainstormen. Vraag jezelf af “hoe is wat ik afkeur eigenlijk goed?”. We kunnen dit ook doen bij andere mensen. Als we onszelf vergelijken met normen, doen we dit ook bij anderen. We beoordelen en veroordelen anderen hierdoor. Daarom kunnen we dezelfde oefening ook ten opzichte van anderen maken. Vraag jezelf af “hoe is wat ik afkeur aan de ander eigenlijk goed?”.

  6. Herken je onverzadigbare verlangen om goed te zijn en vraag je af waarom je dit verlangen hebt. Zoek vervolgens naar bewijzen dat je “goed” bent. Positieve focus naar jezelf is enorm belangrijk. Bij dit proces kunnen we anderen betrekken door hen te vragen wat ze leuk vinden aan ons. Vraag jezelf af: “Wat heeft de ander aan een relatie met mij?” en “Op welke manier ben ik een goed mens?” Ik kan je vertellen dat mensen die schaamte ervaren een heel sterk geweten hebben. Dit betekent dat je een groot gevoel voor verantwoordelijkheid hebt met strikte moralen en interne discipline. Deze mensen staan erom bekend dat ze goede mensen zijn omdat ze anderen niet met opzet kwetsen.

De splitsing helen

We hebben een inherent verlangen om met elkaar te verbinden, om ergens bij te horen, om gezien, gevoel en gehoord te worden, om begrepen en gewaardeerd te worden. Als we chronische schaamte voelen, worden deze verlangens niet vervuld. Integendeel, we ervaren het tegenovergestelde. Hierdoor sluiten we onszelf af voor de wereld, waardoor we een splitsing ervaren. We hebben een onverzadigbaar verlangen tot verbinding en een enorme angst onszelf open te stellen. We moeten deze splitsing in onszelf verzorgen met empathie en compassie. Veel mensen ervaren deze splitsing. Je hebt de kans deze splitsing te helen in jezelf door jezelf te zien, voelen, horen, begrijpen en door jezelf te waarderen. Je hebt ook de kans deze splitsing in anderen te helen door anderen te zien, voelen, horen, begrijpen en te waarderen.

Schaamte is niet ontstaan omdat er iets mis is met ons. Schaamte is ontstaan omdat we pijn voelden tijdens socialisering. Hoe meer we inzien dat we gekwetst werden ten gevolge van onwetendheid en inzien dat anderen zelf gekwetst zijn door socialisering, hoe minder persoonlijk deze pijn aanvoelt. We kunnen dan inzien dat we hier op aarde zijn om deze waarden en normen te veranderen, waardoor we er ons als kind moeilijk aan konden houden. In feite zou onze samenleving nooit evolueren als we ons aanpassen aan sociale normen en waarden.

Ik wens je een fijne week.

23280912.jpg
Shadows Before Dawn
Dit boek heeft Teal geschreven voor haar jongere zelf, toen ze depressief en suïcidaal was. Ze legt praktisch, stap voor stap uit hoe zij uit haar situatie is geraakt en hoopt hiermee anderen te helpen hun geluk te vinden. Dit boek heeft zoveel succes dat het reeds naar het Duits is vertaald.
                           Hier is een link naar het boek ‘Shadows Before Dawn’.

 

Laat een reactie achter

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s